१. अभ्यासक्रमातील नेमका घटक
MPSC Combined (मुख्य) परीक्षेच्या मराठी विषयाच्या अभ्यासक्रमात ‘सर्वसामान्य शब्दसंग्रह’ (Common Vocabulary) चा स्पष्ट उल्लेख आहे. या घटकात खालील उपघटकांचा समावेश होतो:
-
समानार्थी शब्द (Synonyms): एका शब्दाचा समान अर्थ असलेले इतर शब्द.
-
विरुद्धार्थी शब्द (Antonyms): शब्दाचा विरुद्ध अर्थ असलेले शब्द.
-
अनेकार्थी शब्द (Homonyms/Polysemous Words): एका शब्दाचे अनेक अर्थ.
-
शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द (One Word Substitution): संपूर्ण वाक्यासाठी एकच शब्द. (उदा. रोज मरणारा – नश्वर)
-
लिंग (Gender): (उदा. राजा-राणी, घोडा-घोडी).
-
वचन (Number): (उदा. मुलगा-मुलगे, नदी-नद्या).
-
काळ (Tense): (उदा. वर्तमानकाळ, भूतकाळ, भविष्यकाळ).
-
विरामचिन्हे (Punctuation Marks) आणि त्यांचा उपयोग.
-
म्हणी व वाक्प्रचार (Idioms and Phrases): त्यांचा अर्थ आणि वाक्यात उपयोग.
-
शुद्धलेखन (Orthography): शब्दांचे आणि वाक्यांचे अचूक लेखन.
२. शब्दसंग्रहाचे महत्त्व
-
सोपे आणि जलद गुण: व्याकरण (Grammar) समजून घेण्यासाठी नियमांचा अभ्यास करावा लागतो, परंतु शब्दसंग्रहाचे प्रश्न थेट ज्ञानावर आधारित असतात. उत्तर माहित असल्यास कमी वेळेत अचूक गुण मिळतात.
-
उतारा आकलन (Comprehension): मुख्य परीक्षेतील उतार्यावरील प्रश्नांची उत्तरे देण्यासाठी शब्दसंग्रह चांगला असणे आवश्यक आहे. शब्दांचे अर्थ कळल्याशिवाय उतारा समजणे कठीण आहे.
-
अभ्यासाची सोपी सुरुवात: शब्दांचे अर्थ पाठ करणे किंवा वाचणे हे अभ्यासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात रुची निर्माण करते.
३. ‘सर्वसामान्य शब्दसंग्रह’ तयारीची रणनीती 🎯
अ. मूलभूत स्रोतांचा वापर:
-
शालेय पुस्तके: इयत्ता ५ वी ते १२ वी पर्यंतच्या मराठीच्या पुस्तकांमधील शब्दार्थ, म्हणी, वाक्प्रचार, समानार्थी/विरुद्धार्थी शब्द यांचा अभ्यास करा. ही पुस्तके आधारभूत (Basic Foundation) मानली जातात.
-
मराठी शब्दकोश: एक चांगला आणि प्रमाणित मराठी शब्दकोश (Standard Marathi Dictionary) आपल्या अभ्यासात समाविष्ट करा.
-
मागील वर्षांचे प्रश्नसंच (PYQs): MPSC Combined मुख्य परीक्षेतील (Group B & C Mains) मागील ५-७ वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांमधील शब्दसंग्रह घटक सखोलपणे अभ्यासा. बऱ्याचदा प्रश्न पुनरावृत्त (Repeated) होतात.
ब. अभ्यासाच्या पद्धती:
-
नियमितता: शब्दसंग्रहाची तयारी एका दिवसात होत नाही. रोज निश्चित वेळ (Dedicated Time) द्या. किमान २०-३० नवीन शब्द, ५ म्हणी आणि ५ वाक्प्रचार वाचण्याचे ध्येय ठेवा.
-
नोंद व पुनरावृत्ती (Notes and Revision): महत्त्वाचे आणि कठीण शब्द एका स्वतंत्र वहीत लिहून ठेवा. दर आठवड्याला त्यांची पुनरावृत्ती करा.
-
दैनंदिन जीवनातील उपयोग: नवीन शिकलेले शब्द, म्हणी किंवा वाक्प्रचार बोलताना किंवा लिहिताना जाणीवपूर्वक वापरा. यामुळे ते दीर्घकाळ लक्षात राहतील.
क. विशिष्ट घटकांची तयारी:
-
वाक्प्रचार आणि म्हणी: त्यांचा केवळ अर्थ न पाहता, ते वाक्यात कसे वापरले जातात हे समजून घ्या.
-
शुद्धलेखन: शुद्धलेखनाचे मूलभूत नियम (Basic Rules of Orthography) शिका आणि दररोज मराठी वृत्तपत्र वाचण्याची सवय लावा.
